Traceability w produkcji – czym jest identyfikowalność i od czego zacząć
Klient zgłasza reklamację gotowego wyrobu. Pierwsze pytania są proste: z jakiej partii materiału go wykonano, na której maszynie, kto go zrobił i do kogo jeszcze trafiły wyroby z tej samej serii. Jeśli odpowiedzi trzeba szukać w trzech arkuszach, zeszycie z hali i pamięci mistrza zmiany, reklamacja zamienia się w śledztwo, które trwa dniami. Właśnie po to istnieje traceability.
W niektórych branżach to zresztą nie wybór, lecz warunek prowadzenia produkcji. Najlepszym przykładem jest farmacja: dla każdej serii leku trzeba udokumentować użyte surowce, przebieg procesu i wyniki kontroli, a w razie problemu szybko wskazać, gdzie trafiły wyroby z danej serii. Podobne wymagania obowiązują w produkcji żywności, wyrobów medycznych, a także w motoryzacji i lotnictwie, gdzie odbiorcy oczekują pełnej dokumentacji pochodzenia elementów. W takich zakładach brak identyfikowalności oznacza nie tylko kłopot z reklamacją, ale ryzyko utraty zgód, certyfikatów i klientów.
Czym jest traceability
Traceability, czyli identyfikowalność, to możliwość odtworzenia historii produktu: od przyjęcia materiału, przez kolejne etapy produkcji, aż po gotowy wyrób i jego odbiorcę. Częsty błąd polega na myleniu jej z numerem partii nadrukowanym na opakowaniu. Sam numer niczego nie wyjaśnia, dopóki nie da się go połączyć z resztą łańcucha: dostawcą i partią materiału, miejscem w magazynie, zleceniem produkcyjnym, wykonanymi operacjami i klientem, który wyrób otrzymał.
Warto od razu rozróżnić poziomy szczegółowości. Identyfikowalność partii oznacza, że znasz grupę wyrobów wykonanych z tego samego materiału w jednym cyklu. Identyfikowalność pojedynczych sztuk, opartą na numerach seryjnych, pozwala odtworzyć historię jednego egzemplarza. Drugie podejście daje więcej, ale też wymaga więcej rejestracji, więc nie zawsze jest potrzebne. Poziom należy dobrać do ryzyka: inaczej traktuje się opakowania, inaczej elementy odpowiedzialne za bezpieczeństwo.
W przód i wstecz
Identyfikowalność działa w dwóch kierunkach. Wstecz: z reklamowanego wyrobu wracasz do materiału, operacji i warunków, w jakich powstał. W przód: z podejrzanej partii materiału ustalasz, które zlecenia i wyroby z niej wykonano oraz kto je dostał. Oba kierunki są równie ważne. Pierwszy pozwala znaleźć przyczynę problemu, drugi ograniczyć jego skutki, zanim wada dotrze do kolejnych odbiorców.
Po co to firmie
Najbardziej odczuwalna korzyść to szybsza obsługa reklamacji. Zamiast zgadywać, wskazujesz konkretną partię, powiązane wyroby i zakres, który wymaga kontroli. Druga korzyść jest mniej oczywista: znika sprawdzanie „na wszelki wypadek”. Gdy wiadomo, że problem dotyczy jednej partii albo jednego okresu, nie trzeba wstrzymywać całej produkcji ani wycofywać wszystkiego, co wyjechało z zakładu w ostatnim miesiącu.
Trzecia sprawa to wymagania odbiorców i branży. Część klientów, zwłaszcza w motoryzacji, spożywczej czy medycznej, oczekuje danych o materiale, partii i przebiegu wykonania, a zakres zależy od ryzyka. Firma, która potrafi je dostarczyć od ręki, wygląda profesjonalnie i łatwiej przechodzi audyty. Ta, która musi „sprawdzić i oddzwonić”, traci wiarygodność, nawet jeśli jej wyroby są dobre.
Dobrze to widać na przykładzie z zakładu spożywczego. Do produkcji sosów i dań gotowych przyjeżdża partia przyprawy razem z certyfikatem jakości. Trafia na magazyn i przez kilka tygodni jest pobierana na kolejne serie. Po miesiącu dostawca informuje, że w tej partii wykryto niedeklarowany alergen. Jeśli dane są połączone, jedno zapytanie pokazuje, w których seriach ją użyto, ile produktów zdążyło trafić do sklepów i którzy odbiorcy je dostali, a wycofanie obejmuje tylko te serie, a nie cały asortyment. Bez tego trzeba przeglądać karty wydań i dokumenty z całego miesiąca, a i tak nie ma pewności, że niczego nie pominięto.
Jakie dane zbierać
Nie chodzi o to, żeby rejestrować wszystko. Chodzi o to, żeby dane dało się połączyć w spójną historię. W praktyce trzeba pilnować trzech obszarów. Dla materiałów: dostawca, numer partii, certyfikaty i data przyjęcia. Dla produkcji: zlecenie, operacje, maszyna, operator, czas i istotne parametry procesu. Dla wyrobu końcowego: numer partii lub numer seryjny, historia wykonania, dokumenty jakościowe i odbiorca. Każda z tych informacji powstaje w innym miejscu i w innym momencie, dlatego najważniejsze jest ustalenie, kto ją rejestruje i skąd system ją bierze.
Dlaczego sam arkusz albo ERP nie wystarczy
Systemy księgowe i klasyczne ERP dobrze znają zamówienia, materiały i dokumenty, ale zwykle nie widzą, co dokładnie działo się na hali. Arkusze zaś zależą od dyscypliny i przepisywania. Pełny obraz wymaga danych z kilku źródeł: z magazynu (przyjęcia, lokalizacje, wydania na produkcję) oraz z produkcji (rzeczywisty przebieg zleceń, czasy, zasoby, statusy). Dopiero ich połączenie pozwala odpowiedzieć na pytanie, z czego, kiedy i jak powstał dany wyrób. Dlatego traceability najłatwiej budować w systemie, w którym magazyn, produkcja i sprzedaż pracują na wspólnych danych, jak w module MES Nucleona.
Co grozi, gdy jej nie ma
Brak identyfikowalności kosztuje w trzech miejscach naraz. Przy reklamacji trzeba kontrolować i wycofywać więcej, niż to konieczne. Przy audycie brakuje śladu, który potwierdzałby, że proces przebiegał zgodnie z wymaganiami. A przy zmianie pracowników wiedza o tym, jak i z czego powstają wyroby, odchodzi razem z nimi. Dodatkowo firma nie ma danych, by systematycznie poprawiać proces, bo nie wie, które partie czy ustawienia wiążą się z wadami.
Od czego zacząć: trzy pytania
Wdrożenie nie musi zaczynać się od wielkiego projektu. Wystarczy odpowiedzieć sobie na trzy pytania. Po pierwsze, co chcemy móc odtworzyć: partię, pojedynczą sztukę, parametry procesu czy pełną historię operacji? Po drugie, jakie dane są naprawdę potrzebne, czyli takie, które pomagają znaleźć przyczynę problemu, spełnić wymagania klienta albo ulepszyć proces? Po trzecie, gdzie powstaje każda informacja: kto ją rejestruje, kiedy i z jakiego źródła? Odpowiedzi wyznaczają zakres na start. Dopiero potem warto wybrać narzędzia: etykiety i skanery ułatwiające rejestrację, o których piszemy w artykule o kodach kreskowych w produkcji, oraz system, który połączy dane w jedną historię. Jeśli chcesz zobaczyć, jak to wygląda w praktyce, umów kontakt.
Chcesz mieć pełną historię wyrobu, zanim zadzwoni klient?
Umów indywidualną prezentację. Możemy ją przeprowadzić na przykładzie rzeczywistych procesów twojej firmy, a wdrożeniem i uruchomieniem zajmiemy się my.
Umów indywidualną prezentację